Što je IP adresa i kako funkcionira

Što je IP adresa

IP adresa ili Internet Protocol adresa je jedinstveni numerički identifikator koji se dodjeljuje svakom uređaju koji je povezan na internet ili lokalnu mrežu. Baš kao što vaša kućna adresa omogućuje poštaru da isporuči pismo na pravu lokaciju, IP adresa omogućuje podacima da pronađu put od izvora do odredišta na internetu. Svaki računalo, telefon, tablet, server, ruter i bilo koji drugi uređaj koji komunicira na mreži ima svoju IP adresu.

Kada ukucate adresu sajta u preglednik, vaš računalo prvo kontaktira DNS server da prevede domainsko ime u IP adresu. Zatim vaš preglednik šalje HTTP zahtjev na tu IP adresu a server na toj adresi odgovara sa traženom web stranicom. Cijeli ovaj proces se dešava u milisekundama i korisnik ga uopće ne primećuje ali bez IP adresa internet kakav poznajemo ne bi mogao da funkcionira.

IPv4 adrese

Format i struktura

IPv4 je četvrta verzija Internet Protocol-a i najrašireniji format IP adresa koji se koristi od 1983. godine. IPv4 adresa se sastoji od 32 bita podijeljenih u 4 okteta odvojena točkama. Svaki oktet može imati vrijednost od 0 do 255 što daje format poput 192.168.1.1 ili 46.224.157.36. Ukupan broj mogućih IPv4 adresa je oko 4.3 milijarde što je zvučalo kao ogroman broj 1980-ih ali se pokazalo nedovoljnim sa eksplozivnim rastom interneta i broja povezanih uređaja.

Klase IPv4 adresa

IPv4 adrese su podijeljene u klase od A do E. Klasa A pokriva opseg od 1.0.0.0 do 126.255.255.255 i namijenjena je velikim mrežama sa milionima uređaja. Klasa B pokriva opseg od 128.0.0.0 do 191.255.255.255 za srednje mreže. Klasa C pokriva opseg od 192.0.0.0 do 223.255.255.255 za male mreže. Klase D i E su rezervisane za multicast i eksperimentalne namjene. U praksi se danas koristi CIDR notacija umjesto klasa koja omogućuje fleksibilnije dodjeljivanje adresa.

Privatne IP adrese

Određeni opsezi IPv4 adresa su rezervirani za privatnu upotrebu unutar lokalnih mreža i ne rutiraju se na internetu. Opseg 10.0.0.0 do 10.255.255.255 je klasa A privatni opseg sa oko 16 miliona adresa. Opseg 172.16.0.0 do 172.31.255.255 je klasa B privatni opseg sa oko milion adresa. Opseg 192.168.0.0 do 192.168.255.255 je klasa C privatni opseg sa 65 tisuća adresa i najčešće se koristi u kućnim mrežama. Vaš ruter koristi privatne adrese za uređaje u kućnoj mreži a NAT protokol prevodi privatne adrese u jednu javnu IP adresu za komunikaciju sa internetom.

IPv6 adrese

Zašto je IPv6 potreban

Sa rastom broja uređaja povezanih na internet, IPv4 adrese su praktično iscrpljene. IANA je posljednji blok IPv4 adresa dodijelila 2011. godine a regionalni registri su postupno potrošili svoje zalihe. Sa procjenom od preko 30 milijardi povezanih uređaja do 2030. godine, IPv6 je neophodan za budućnost interneta. IPv6 nije samo veća verzija IPv4 već donosi i poboljšanja u sigurnosti, efikasnosti rutiranja i podršci za mobilne uređaje.

Format IPv6

IPv6 adresa se sastoji od 128 bita što pruža oko 340 undeciliona mogućih adresa, dovoljno da svakom atomu na površini Zemlje dodijeli milion adresa. Format je osam grupa od četiri heksadecimalna karaktera odvojenih dvotačkama poput 2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334. Vodeće nule u svakoj grupi se mogu izostaviti a uzastopne grupe sa nulama se mogu zamijeniti sa dvije dvotačke pa gornja adresa postaje 2001:db8:85a3::8a2e:370:7334.

Prednosti IPv6

Pored ogromnog adresnog prostora IPv6 donosi nekoliko važnih prednosti. IPsec enkripcija je ugrađena u protokol dok je u IPv4 opciona. Auto-konfiguracija omogućuje uređajima da automatski konfigurišu svoju IP adresu bez DHCP servera. Eliminacija NAT-a znači da svaki uređaj može imati globalnu adresu što pojednostavljuje peer-to-peer komunikaciju i eliminira probleme sa portovima. Pojednostavljeni header ubrzava rutiranje jer ruteri ne moraju fragmentiraju pakete.

Statičke i dinamičke IP adrese

Dinamičke IP adrese

Većina korisnika interneta ima dinamičku IP adresu koju im internet pružatelj dodjeljuje automatski putem DHCP protokola. Dinamička adresa se može promijeniti svaki put kada se ruter restartira ili po isteku lease vremena koje je tipično 24 sata. Internet pružatelji koriste dinamičke adrese jer efikasnije koriste ograničen pool IPv4 adresa, ne moraju svi korisnici imati aktivnu adresu u svakom trenutku. Za prosječnog korisnika interneta dinamička adresa je sasvim dovoljna za svakodnevno surfovanje, streaming i email.

Statičke IP adrese

Statička IP adresa se ne mijenja i ostaje dodijeljena uređaju trajno. Statičke adrese su neophodne za web servere jer DNS mora znati točnu adresu servera da bi pravilno usmjerio promet, mail servere jer reputacija email servera je vezana za IP adresu, VPN servere jer klijenti moraju znati točnu adresu za konekciju, uređaje za daljinski pristup i kamere i IoT uređaje koji moraju biti dostupni spolja. Statičke adrese su skuplje od dinamičkih jer pružatelj mora trajno rezervirati adresu za vaš.

Dijeljena i namjenska IP adresa za hosting

Dijeljena IP adresa

Na dijeljenom hostingu više sajtova dijeli istu IP adresu. Web server koristi Host header u HTTP zahtjevu da odredi koji sajt da servira na osnovu domainskog imena. Ovo je ekonomično i funkcionalno za većinu sajtova. Prednosti su niža cijena jer se trošak IP adrese dijeli između svih korisnika, jednostavno upravljanje jer pružatelj hostinga konfiguriše sve i potpuno funkcionalan hosting za standardne sajtove. Na BeoHosting-u naši dijeljeni hosting paketi koriste dijeljene IP adrese sa optimizovanim serverima za odlične performanse.

Namjenska IP adresa

Namjenska IP adresa je isključivo vaša i nijedan drugi sajt je ne koristi. Prednosti namjenske IP adrese uključuju nezavisnost od reputacije jer ako drugi sajt na dijeljenoj IP adresi bude markiran kao spam to neće utjecati na vaš, mogućnost pristupa sajtu direktno preko IP adrese bez domaina, potrebna je za neke SSL konfiguracije mada SNI tehnologija je ovo učinila manje relevantnim i bolja kontrola nad email reputacijom. Namjenska IP adresa je preporučljiva za sajtove sa velikim prometom, email servere i poslovne aplikacije. Za vrhunske performanse razmotrite namjenski server sa dedikiranom IP adresom. Za vrhunske performanse razmotrite namjenski server sa fiksnom IP adresom.

Geolokacija IP adresa

Kako funkcionira

IP geolokacija je tehnika određivanja geografske lokacije uređaja na osnovu njegove IP adrese. Registri poput RIPE NCC za Evropu čuvaju informacije o tome kojim organizacijama su dodijeljeni koji blokovi IP adresa. Komercijalne baze podataka poput MaxMind GeoIP i IP2Location kombiniraju ove podatke sa dodatnim izvorima da pruže točnost na nivou grada u oko 80 procenata slučajeva. Geolokacija se koristi za prikazivanje lokalizovanog sadržaja, geografske restrikcije pristupa, detekciju prevara i prilagođavanje reklama.

Ograničenja geolokacije

IP geolokacija nije uvijek točna jer VPN i proxy serveri prikazuju lokaciju servera a ne korisnika, mobilni korisnici mogu imati IP adresu iz drugog grada ili države, korporativne mreže rutiraju sav promet kroz centralni izlaz koji može biti u drugom gradu i satelitski internet pružatelji mogu imati izlazne točke daleko od korisnika. Nikada se ne oslanjajte isključivo na IP geolokaciju za kritične odluke poput kontrole pristupa ili pravne usklađenosti.

Sigurnost i privatnost IP adresa

DDoS napadi

Ako napadač sazna vašu IP adresu, može pokrenuti DDoS napad koji preplavi vaš server ogromnom količinom prometa čineći ga nedostupnim. Zaštita uključuje korištenje Cloudflare CDN-a koji skriva pravu IP adresu servera, firewall pravila koja blokiraju sumnjiv promet, rate limiting koji ograničava broj zahtjeva po IP adresi i DDoS zaštitu na nivou pružatelja hostinga. Na BeoHosting-u pružamo DDoS zaštitu na svim hosting paketima.

Privatnost

Vaša IP adresa može otkriti vašu približnu lokaciju, internet pružatelja i ponekad čak i vašu identičnost ako pružatelj čuva logove. Za zaštitu privatnosti možete koristiti VPN koji maskira vašu pravu IP adresu, Tor mrežu za anonimno surfovanje ili proxy servere kao posrednike. GDPR tretira IP adresu kao osobne podatke što znači da sajtovi koji prikupljaju IP adrese moraju imati pravni osnov za obradu i informisati korisnike o tome u politici privatnosti.

Zaključak

IP adresa je fundamentalni koncept interneta koji omogućuje komunikaciju između uređaja širom svijeta. IPv4 sa 4.3 milijarde adresa se polako zamjenjuje IPv6-om sa praktično neograničenim adresnim prostorom. Statičke adrese su neophodne za servere a dinamičke su dovoljne za svakodnevne korisnike. Dijeljena IP adresa je ekonomična za većinu sajtova dok namjenska pruža dodatnu kontrolu i nezavisnost. Na BeoHosting-u nudimo i dijeljene i namjenske IP adrese sa DDoS zaštitom i optimizovanim serverima za pouzdan hosting vašeg sajta.